^Na górę
  
  
  
Get Adobe Flash player

Terapia pedagogiczna

Terapia pedagogiczna

TERAPIA PEDAGOGICZNA W PRZEDSZKOLU

SPRAWNOŚĆ MANUALNA I GRAFOMOTORYCZNA (MOTORYKA MAŁA)

     W wieku przedszkolnym dziecko bardzo intensywnie rozwija sprawność  manualną i graficzną, inaczej określaną jako motoryka mała. Rozwój tej sfery przejawia się w uzyskaniu kontroli nad ruchami ramienia, przedramienia i nadgarstka, a także nad doskonaleniem drobnych mięśni dłoni i palców. Poprawia się koordynacja kończyn górnych i tułowia. Sprawność manualna i grafomotoryczna widoczna jest u przedszkolaka w pracach zręcznościowych, samoobsłudze oraz podczas wykonywania prac graficznych.

      Podczas manipulacji przedszkolak nie tylko się bawi, lecz także uczy się posługiwać różnymi przedmiotami codziennego użytku, np. sztućcami, ołówkiem, nożyczkami, pędzlem. Nabywa umiejętności samoobsługowe podczas swobodnej aktywności. Schematy ruchowe kształtują się od ruchów dużych, rozmachowych do ruchów małych w obrębie dłoni i palców.

Można wyróżnić następujące fazy trzymania przyborów do pisania:

  • chwyt cylindryczny (obejmujący pierwsze dwa lata życia dziecka) – dziecko trzyma ołówek całą dłonią (w „garści”),
  • grzbietowy chwyt palcowy (obejmuje okres pomiędzy 2. a 3. r.ż.) – wewnętrzna część dłoni skierowana w dół,
  • statyczny chwyt statywowy (obejmujący okres od 3. do 4. r.ż.) – dziecko chwyta ołówek wyżej, druga dłoń bezustannie poprawia chwyt; palec serdeczny i mały są lekko zgięte; dłoń porusza się jako jedna całość; nie występują drobne ruchy palców i dłoni,
  • dynamiczny chwyt statywowy (od 4. do 5. r.ż.) – dziecko chwyta ołówek niżej; kciuk i palec wskazujący znajdują się blisko siebie; ruch wynika z pracy drobnych mięśni palców i dłoni.

Umiejętności dziecka w zakresie motoryki małej:

Trzylatek w zakresie motoryki małej powinien:

– rysować proste linie pionowe i poziome oraz koło

– budować z klocków wieże

– posługiwać się łyżką, widelcem i kubkiem

– wykonywać podstawowe czynności higieniczne (korzystać z toalety, myć i wycierać ręce)

– wkładać różnego kształtu klocki do właściwych otworów

W czwartym roku życia dziecko robi postępy w zakresie pisania i rysowania. Odwzorowuje podstawowe kształty (linie proste pionowe i poziome, koło).  Podejmuje się rysowania po śladzie prostych wzorów (misia, auta, domku). Dzieci czteroletnie swobodnie budują różne konstrukcje z klocków, lepią z plasteliny, zwiększają swoją samodzielność w zakresie samoobsługi (je samodzielnie łyżką i widelcem, samodzielnie korzysta z toalety, rozbiera się  i ubiera z różnych części garderoby, myje i wyciera ręce itp.)

Czterolatek  w zakresie motoryki małej powinien:

– odwzorowywać linie prostą, koło, kwadrat lub prostokąt i krzyżyk

– rysować po prostym śladzie

– usprawnić swoją samoobsługę

– zamalowywać powierzchnię kartki lub jej wyznaczony fragment (bez precyzyjnego trzymania się wyznaczonych krawędzi)

U dzieci pięcio i sześcioletnich doskonalą się umiejętności w zakresie samoobsługi. Samodzielnie już ubierają się i rozbierają, zapinają i rozpinają guziki, niekiedy potrafią również zasznurować buty. Doskonalą również swoje ruchy rąk podczas pisania i rysowania. Pojawiają się rysunki tematyczne.

Pięciolatek i sześciolatek  w zakresie motoryki małej powinien:

– posiadać umiejętność pełnej samoobsługi

– tworzyć rysunki tematyczne

– mieć precyzyjne ruchy dłoni (z  koraliki, zapinać i rozpinać guziki, zamalowywać płaszczyzny itp.)

Deficyty w rozwoju motoryki małej:

                W rozwoju motoryki małej wraz z wiekiem powinny wzrastać precyzja ruchów i szybkość wykonywania czynności. Jednakże zdarza się, że u niektórych dzieci mimo ćwiczeń pojawiają się duże trudności czy wręcz opóźnienia w manipulowaniu różnymi przedmiotami i narzędziami. Takie zaburzenia motoryki małej przejawiają się w formie niezręczności manualnej:

Charakterystycznymi cechami tej niezręczności są:

-opóźnienie w zdobywaniu samodzielności w czynnościach samoobsługowych, np. ubieraniu i rozbieraniu, posługiwaniu się sztućcami (czynności te wykonywane są wolno i niezręcznie),

-trudności w posługiwaniu się przedmiotami codziennego użytku (wynikają one z obniżenia sprawności w obrębie ruchów chuchów chwytnych),

-niezręczne trzymanie przyborów pisarskich,

-niechęć do wykonywania prac obu rąk,

-występowanie współruchów,

-niski poziom graficzny,

-brak automatyzacji w procesie pisania itp.

Propozycje ćwiczeń rozwijających motorykę małą.

 Ćwiczenia rozmachowe – usprawnianie ruchów ramion i przedramion np.:

- krążenie wyprostowanych ramion z boku, zataczanie sekwencji kół (duże, średnie, małe)

- wymachy do przodu obu rąk jednocześnie i pojedynczo – raz jedną ręką, raz drugą

- przyloty i odloty bocianów – wykonanie ruchów falistych

- wykonywanie „młynka” – krążenie równoległe ułożonych przedramion

- zabawy rzutne z woreczkami

Gimnastyka dłoni, nadgarstków i palców

- stukanie czubkami palców – naśladowanie gry na pianinie, padających kropli deszczu itp.

- zaciskanie dłoni w pięści

- dociskanie złożonych dłoni do siebie przy rękach zgiętych w łokciach

- ściskanie gąbki lub miękkiej gumowej piłeczki

-zabawy paluszkowe np. „Sroczka”, „Rak nieborak”, „Kominiarz”

Inne ćwiczenia dłoni, nadgarstków i palców:

- wyciąganie i wkładanie różnych przedmiotów z miski do miski za pomocą palca wskazującego i kciuka

- przesypywanie drobnych przedmiotów np. koraliki, kasza, ryż z jednego naczynia do drugiego

-przypinanie klamerek do bielizny na ściankach pudełka

- lepienie różnych kształtów z plasteliny, masy solnej

- podnoszenie szczypcami małych przedmiotów

- zwijanie w kłębek włóczki

-wodzenie palcem po wzorze

- darcie i gniecenie gazet

Ćwiczenia graficzne

- rysowanie rękami, palcami na dużych płaszczyznach

- zamalowywanie obrazków konturowych

- kolorowanie wg określonych zasad

- uzupełnianie obrazka tematycznego

- odwzorowywanie szlaczków

Artkuł napisany w oparciu o książkę „Diagnoza i wspomaganie rozwoju psychoruchowego dziecka w wieku przedszkolnym” K. Skarbek, I. Wrońskiej

                                                                                                                                                              nauczyciel terapii pedagogicznej

                                                                                                                                                                       mgr Wioletta Wisłocka

 

W zawód nauczyciela, oprócz zadań związanych z kształceniem i wychowaniem dzieci, wpisana jest potrzeba udzielania wychowankom pomocy psychologiczno-pedagogicznej, wychwycenie wszelkiego rodzaju nieprawidłowości i podjęcie terapii w celu ich usunięcia.

            Nadrzędnym celem terapii jest wspomaganie rozwoju dziecka. Rozumiemy przez to usprawnianie funkcji psychomotorycznych, wyrównywanie braków w wiadomościach                                   i umiejętnościach, rozwijanie samodzielności, wspomaganie rozwoju społeczno-emocjonalnego, rozwijanie koncentracji i skupienia uwagi. Praca polega  na zaspakajaniu indywidualnych potrzeb edukacyjnych i rozwojowych dzieci z uwzględnieniem ich możliwości psychofizycznych.

           Najważniejszym elementem terapii pedagogicznej jest diagnoza, która stanowi punkt wyjścia dla dalszych oddziaływań terapeutycznych.

          Podstawowe formy organizacyjne to: praca indywidualna lub praca z grupą.                      Praca indywidualna to praca w optymalnym dla dziecka tempie, praca wg zindywidualizowanego programu, to korzystanie z bezpośredniej pomocy nauczyciela. Praca grupowa polega na zorganizowaniu zespołu wychowanków, który pracuje nad wybranymi zagadnieniami.

Podczas pracy z dzieckiem stosowane są metody wspierające i stymulujące naturalny rozwój dziecka oraz angażujące wiele zmysłów: słuch, wzrok, dotyk. Będą to m.in. metody:

-           zadań stawianych do wykonania,

-           słowne, np.: zagadki, objaśnienia, rozmowa, opowiadanie,

-           oglądowe, np.: pokaz, obserwacja,

-           metody aktywizujące:

  • • elementy metody P. Dennisona – kinezjologia edukacyjna,
  • • elementy naturalnej metody nauki czytania I. Majchrzak,
  • • elementy metody Dobrego Startu M. Bogdanowicz,
  • • elementy Ruchu Rozwijającego W. Sherborne,
  • • elementy pedagogiki zabawy.

 

SPRAWNOŚĆ RUCHOWA (MOTORYKA DUŻA)

Charakterystyka rozwoju ruchowego dziecka w wieku przedszkolnym.

            Ruch jest naturalną potrzebą każdego człowieka, a dzieci maja szczególnie wzmożone zapotrzebowanie na aktywność ruchową. Zaspakajanie tej potrzeby jest warunkiem prawidłowego rozwoju dziecka. Aktywność ruchowa dziecka jest punktem wyjścia, stanowi bazę dla wszystkich obszarów jego rozwoju. W powiązaniu z aktywnością ruchową rozwija się sprawność manualna, koordynacja wzrokowo-ruchowa, percepcja wzrokowa i słuchowa, orientacja przestrzenna, mowa, myślenie, dojrzałość emocjonalno – społeczna.

            W rozwoju motoryki dużej (czyli zręczności ruchowej całego ciała) u dzieci przedszkolnych rozwija się płynność, zwinność i rytmiczność ruchów oraz ich siła. Te ruchy ulegają wyraźnemu doskonaleniu. Najbardziej znamienną cechą obserwowaną u dziecka przedszkolnego jest duża ruchliwość, potrzeba działania, określana mianem głodu ruchowego. Towarzyszy jej jednocześnie obniżona wytrwałość, krótka koncentracja na jednej czynności, zmienność zainteresowań. Rozwój motoryki dużej nie następuje jedynie w wyniku samego procesu dojrzewania. Sprawności motoryczne muszą zostać wyćwiczone w codziennej aktywności.

Umiejętności dziecka w zakresie motoryki dużej.

3 lata - sprawnie chodzi i biega po równej powierzchni

           - potrafi przejść od siadu do stania i z powrotem całkowicie beż użycia rąk   

           - pewnie trzyma przedmioty w czasie chodzenia

           - stoi 2-3 minuty na jednej nodze

           - rzuca, kopie i próbuje łapać piłkę

           - potrafi wspinać się na niskie przyrządy do zabawy, np. małą drabinkę

           - potrafi przeskoczyć obunóż sznur rozciągnięty na ziemi

           - wchodzi i schodzi po schodach

4 lata - potrafi kopać i rzucać piłkę

           - łapie piłkę przedramionami, przyciskając ją do siebie

           - umie trafić piłką do kosza na odległość 1,5metra

           - potrafi przeskoczyć z rozbiegu przeszkodę o wysokości 20-25 centymetrów

           -potrafi stać na jednej nodze 15 sekund

           - potrafi skakać w różnych kierunkach

           - potrafi przeskakiwać z jednej nogi na drugą

           - wchodzi i schodzi po schodach

5 lat - nabywa nowe, złożone umiejętności ruchowe, gdy ma możliwość ćwiczenia tych czynności (np. taniec, pływanie)

           - potrafi biec do góry po schodach bez trzymania się poręczy

           - potrafi skakać na jednej nodze prosto przed siebie na dystansie 5 metrów

           - umie trafić małą piłeczką do kosza z odległości 2 – 2,5 metra

6 lat  - potrafi zbiec na dół po schodach bez trzymania się poręczy

          - potrafi stać na jednej nodze z zamkniętymi oczami

          - potrafi zeskoczyć z wysokości 30 cm na palce nóg

          - podejmuje próby skakania na skakance

          - potrafi wykonać proste figury np. przewroty

          - potrafi iść stopa za stopą wzdłuż linii bez utraty równowagi

          - potrafi przeskoczyć przeszkodę o wysokości 20 centymetrów

          - umie sprawnie chwytać i odrzucać piłkę

Deficyty w rozwoju motoryki dużej.

Opóźnienia w rozwoju ruchowym mogą być globalne i dotyczyć całej motoryki dziecka lub fragmentaryczne, gdy dziecko wolniej opanowuje niektóre tylko umiejętności ruchowe. Zakłócenia i opóźnienia rozwoju aparatu lokomocyjnego określa się mianem niezręczności ruchowej.

Dziecko z niezręcznością ruchową:

  • charakteryzuje się ogólną niezgrabnością ruchową oraz brakiem precyzji i koordynacji ruchów; jego ruchy są mało płynne, nieskoordynowane, brakuje i zwinności i szybkości
  • długo ma trudności z pokonywaniem schodów, robi to niepewnie, asekuracyjnie
  • nieudolnie wspina się na urządzenia gimnastyczne
  • ma trudności z rzucaniem i chwytaniem piłki
  • ma trudności z utrzymaniem równowagi, min. z wykonywaniem skoków obunóż oraz staniem i skakaniem na jednej nodze
  • wykonuje współruchy
  • ma trudności z opanowaniem nowych, złożonych czynności ruchowych, takich jak jazda na rowerze, nartach

Propozycje ćwiczeń rozwijających motorykę dużą.

Ważną rolę w rozwoju motoryki dużej odgrywają zabawy ruchowe, które najczęściej zmierzają do określonego celu i mają treść przedmiotową, czyli związane są z jakimś tematem, rolą.

  • Chodzenie po krętej dróżce wyznaczonej przez dwie równolegle ułożone linie
  • Chodzenie na różne sposoby
  • Chodzenie po ławeczce gimnastycznej
  • Chodzenie po niestabilnej powierzchni
  • Chodzenie na czworakach
  • Skłony, skręty, krążenie głową w różnych pozycjach
  • Skoki na dużej piłce z uszami
  • Skoki w worku
  • Skakanie na skakance
  • Soki na trampolinie
  • Przeskakiwanie przez przeszkody o różnej wysokości
  • Zabawy z piłką
  • Leżący pajacyk
  • Czołganie i pełzanie
  • Rzucanie woreczkami
  • Pływnie na sucho po dywanie
  • Ćwiczenia wzmacniające mięśnie brzucha
  • Ćwiczenia wzmacniające mięśnie karku oraz grzbietu
  • Jazda na kocyku

Artykuł powstał na podstawie książki K. Skarbek.I., Wrońskiej „Diagnoza i wspomaganie rozwoju psychoruchowego dziecka w wieku przedszkolnym”

                                                          Nauczyciel terapii pedagogicznej mgr Wioletta Wisłocka